اکوکاردیوگرافی یا اکو قلب یک روش تصویربرداری غیرتهاجمی و بدون درد است که با استفاده از امواج فراصوت، تصاویر متحرک و دقیقی از قلب ایجاد میکند. این روش به پزشک امکان میدهد ساختار قلب، حفرههای قلب، دریچهها و عملکرد عضله قلب را بررسی و ارزیابی کند.
اکوکاردیوگرافی یکی از روشهای مهم در بررسی وضعیت قلب و تشخیص یا پیگیری بسیاری از بیماریهای قلبی است. در این روش، امواج فراصوت از طریق یک دستگاه مخصوص به سمت قلب ارسال میشوند و بازتاب این امواج برای ایجاد تصاویر مورد استفاده قرار میگیرد. برخلاف روشهایی مانند تصویربرداری با اشعه ایکس، در اکو قلب از پرتوهای یونیزان استفاده نمیشود.
آنچه در این مقاله خواهید خواند:
اکوکاردیوگرافی چه مواردی را بررسی میکند؟
اکوکاردیوگرافی میتواند در ارزیابی قدرت پمپاژ قلب، اندازه و ساختار حفرههای قلب، عملکرد دریچههای قلب، تنگی یا نارسایی دریچهها، برخی ناهنجاریهای ساختاری قلب و وجود مایع در اطراف قلب مورد استفاده قرار گیرد. همچنین در بررسی برخی علل تنگی نفس، خستگی، تورم اندامها و سایر علائم مرتبط با بیماریهای قلبی کاربرد دارد.
با استفاده از این روش، پزشک میتواند اطلاعاتی درباره نحوه حرکت دیوارههای قلب، وضعیت دریچهها و عملکرد بخشهای مختلف قلب به دست آورد. اکو همچنین میتواند در پیگیری روند برخی بیماریهای قلبی و بررسی پاسخ بیمار به درمان مورد استفاده قرار گیرد.
اکوکاردیوگرافی چگونه انجام میشود؟
بیمار روی تخت معاینه قرار میگیرد و پزشک یا تکنسین با استفاده از یک پروب مخصوص و ژل، تصاویر قلب را از روی قفسه سینه ثبت میکند. این روش معمولاً بدون درد است، نیازی به تزریق یا بیهوشی ندارد و از اشعه ایکس استفاده نمیکند.
در طول انجام اکو، پروب روی قسمتهای مختلف قفسه سینه حرکت داده میشود تا تصاویر مورد نیاز از زوایای مختلف ثبت شوند. ممکن است از بیمار خواسته شود برای مدت کوتاهی وضعیت بدن خود را تغییر دهد یا نفس خود را حبس کند تا تصاویر واضحتری به دست آید.
انواع اکوکاردیوگرافی
اکو با توجه به شرایط بیمار و هدف پزشک میتواند به روشهای مختلفی انجام شود. رایجترین نوع، بررسی از روی قفسه سینه یا TTE است که در آن تصاویر قلب با قرار گرفتن پروب روی قفسه سینه تهیه میشوند.
در برخی شرایط، پزشک ممکن است انجام بررسی اکو از راه مری (TEE) را توصیه کند. در این روش، پروب مخصوص از طریق مری وارد میشود تا تصاویر دقیقتری از برخی ساختارهای قلب به دست آید. این روش معمولاً به آمادگی و شرایط متفاوتی نسبت به اکو از روی قفسه سینه نیاز دارد.
نوع دیگری از این بررسی، اکوی استرس است که در آن عملکرد قلب در شرایطی که ضربان قلب افزایش یافته است ارزیابی میشود. روش انجام این نوع اکو با توجه به شرایط بیمار میتواند متفاوت باشد و پزشک درباره نحوه انجام آن توضیح میدهد.
چه زمانی پزشک اکو قلب را تجویز میکند؟
پزشک ممکن است در صورت وجود برخی علائم یا برای بررسی و پیگیری بیماریهای قلبی، انجام اکو را توصیه کند. تنگی نفس، خستگی، تورم اندامها، برخی انواع درد قفسه سینه یا علائمی که احتمال وجود مشکل قلبی را مطرح میکنند، میتوانند از جمله مواردی باشند که نیاز به بررسی بیشتر دارند.
همچنین اکو میتواند برای بررسی و پیگیری مشکلات مربوط به دریچههای قلب، بیماریهای عضله قلب، برخی اختلالات ساختاری قلب و وضعیت عملکرد قلب مورد استفاده قرار گیرد. تصمیم درباره ضرورت انجام این آزمایش بر اساس علائم، سابقه پزشکی و معاینه بیمار توسط پزشک گرفته میشود.
آیا برای اکوکاردیوگرافی نیاز به آمادگی خاصی است؟
برای اکو معمولی از روی قفسه سینه، معمولاً آمادگی پیچیدهای لازم نیست و بیمار میتواند طبق دستور پزشک فعالیتهای معمول خود را انجام دهد.
با این حال، آمادگی مورد نیاز ممکن است بر اساس نوع اکو متفاوت باشد. برای مثال، اکو از راه مری نیازمند رعایت دستورالعملهای خاصی است که معمولاً پیش از انجام آزمایش به بیمار ارائه میشود. بنابراین بهتر است بیمار پیش از مراجعه، دستورالعملهای مرکز درمانی یا پزشک را به دقت رعایت کند.
اکوکاردیوگرافی چقدر طول میکشد؟
مدت زمان انجام اکو به نوع بررسی و شرایط بیمار بستگی دارد. اکو معمولی از روی قفسه سینه معمولاً در یک جلسه انجام میشود و پس از ثبت تصاویر مورد نیاز، پروب از روی قفسه سینه برداشته میشود.
زمان دقیق انجام آزمایش میتواند با توجه به شرایط هر فرد و نوع بررسی متفاوت باشد.
آیا اکوکاردیوگرافی خطرناک است؟
اکو معمولی یک روش غیرتهاجمی است و از امواج فراصوت برای ایجاد تصاویر قلب استفاده میکند؛ در این روش از اشعه ایکس استفاده نمیشود.
البته برخی انواع تخصصیتر اکو، مانند اکو از راه مری یا اکو استرس، شرایط و ملاحظات متفاوتی دارند. پزشک بر اساس وضعیت بیمار مشخص میکند که کدام روش برای او مناسبتر است.
تفاوت اکوکاردیوگرافی با نوار قلب چیست؟
اکو قلب و نوار قلب هر دو از روشهای مورد استفاده در ارزیابی وضعیت قلب هستند، اما اطلاعات متفاوتی ارائه میکنند.
نوار قلب (ECG) فعالیت الکتریکی قلب را ثبت میکند و میتواند اطلاعاتی درباره ریتم و برخی اختلالات الکتریکی قلب در اختیار پزشک قرار دهد.
در مقابل، اکو با استفاده از امواج فراصوت، تصاویر متحرکی از قلب ایجاد میکند و به بررسی ساختار قلب، حفرهها، دریچهها و عملکرد عضله قلب کمک میکند.
به همین دلیل، این دو روش میتوانند در شرایط مختلف مکمل یکدیگر باشند و پزشک بر اساس علائم و شرایط بیمار تصمیم میگیرد که چه بررسیهایی مورد نیاز است.
نتیجه اکوکاردیوگرافی چه اطلاعاتی به پزشک میدهد؟
تصاویر و اندازهگیریهای بهدستآمده از این بررسی توسط پزشک بررسی میشوند. نتیجه این بررسی میتواند اطلاعاتی درباره ساختار و اندازه حفرههای قلب، عملکرد عضله قلب، وضعیت دریچهها و برخی تغییرات ساختاری قلب در اختیار پزشک قرار دهد. تفسیر نتیجه اکو باید با توجه به شرایط بالینی، علائم، سابقه پزشکی و سایر بررسیهای بیمار انجام شود. بنابراین نتیجه اکو بهتنهایی و بدون نظر پزشک نباید مبنای تشخیص یا تصمیمگیری درمانی قرار گیرد.
سوالات متداول درباره اکوکاردیوگرافی
آیا اکو قلب درد دارد؟
اکو معمولی از روی قفسه سینه معمولاً بدون درد انجام میشود. در طول بررسی، پروب همراه با ژل روی قفسه سینه قرار میگیرد تا تصاویر قلب ثبت شوند.
آیا قبل از اکو قلب باید ناشتا بود؟
برای اکو معمولی از روی قفسه سینه معمولاً نیازی به ناشتا بودن نیست. با این حال، در برخی انواع اکو مانند اکو از راه مری ممکن است دستورالعملهای متفاوتی وجود داشته باشد.
آیا اکو قلب با اشعه انجام میشود؟
خیر. در اکو از امواج فراصوت برای ایجاد تصاویر قلب استفاده میشود و از اشعه ایکس استفاده نمیشود.
آیا اکو میتواند گرفتگی رگهای قلب را نشان دهد؟
این آزمایش عمدتاً برای بررسی ساختار و عملکرد قلب، حفرهها و دریچهها استفاده میشود. ارزیابی گرفتگی عروق کرونر به شرایط بیمار و روش تشخیصی مورد استفاده بستگی دارد و اکو معمولی بهتنهایی روش مستقیم تصویربرداری از عروق کرونر نیست. پزشک بر اساس علائم و شرایط بیمار ممکن است بررسیهای دیگری را نیز درخواست کند.
شما نیز اگر گاه و بی گاه در ناحیه سر و سینه و بازوها احساس درد میکنید، بد نیست که جهت بررسی دلایل آن و تشخیص به موقع با دکتر محمد منتصری پزشک متخصص قلب و عروق، جهت مشاوره یا ویزیت نوبت دریافت نمایید.
